21 mưu kế giúp Lưu Bang lập nên sự nghiệp đế vương
Mọi người đều biết Tam Quốc Diễn Nghĩa là cuốn sách đầy rẫy mưu kế, trong đó những “cẩm nang diệu kế” của Gia Cát Lượng gần như là "linh đơn diệu dược" giúp gặp dữ hóa lành, tạo nên sức hấp dẫn mãnh liệt cho tác phẩm. Tuy nhiên, ai cũng hiểu rằng mưu kế trong truyện đã qua bàn tay hư cấu, tô vẽ của nhà văn nên không hoàn toàn có thật.
Ngược lại, lịch sử chân thực không hề thiếu đi những mưu lược đỉnh cao. Rất nhiều nhân vật lịch sử coi trọng mưu kế còn hơn cả sức mạnh cơ bắp. Lấy Hán Cao Tổ Lưu Bang làm ví dụ: Suốt cuộc đời, ông đã tiếp thu và vận dụng vô số mưu kế với hiệu quả cực kỳ rõ rệt. So với mưu kế trong Tam Quốc Diễn Nghĩa, mưu lược của Lưu Bang thậm chí còn có phần vượt trội, bởi chúng đã giúp ông xây dựng nên cơ nghiệp hơn hai trăm năm của nhà Tây Hán. Theo tôi, nếu muốn học về mưu kế thực dụng, thay vì đọc Tam Quốc, chi bằng nghiên cứu Sử ký hay Hán thư, phần Cao Tổ bản kỷ sẽ mang lại nhiều bài học giá trị hơn.
Mặc dù thời trẻ có phần phóng túng, nhưng Lưu Bang sở hữu một ưu điểm kiệt xuất: Biết lắng nghe và trọng dụng nhân tài. Ông sẵn sàng tiếp nhận kế sách từ những mưu sĩ hàng đầu như Trương Lương, Trần Bình, Tiêu Hà... cho đến cả những binh sĩ bình thường. Dưới đây là những mưu kế tiêu biểu được sắp xếp theo trình tự thời gian:
1. Kế “Thần hóa tướng mạo”
Sử chép Lưu Bang sống mũi cao, mặt rồng, đùi trái có 72 nốt ruồi đen (tượng trưng cho số ngày của Xích Đế). Thực tế, "mặt rồng" là thế nào khó ai diễn tả được, còn 72 nốt ruồi ở đùi thì chẳng ai kiểm chứng. Tuy nhiên, mưu kế "tạo dư luận" này đã giúp ông xây dựng niềm tin trong nhân dân rằng mình là người mang chân mệnh thiên tử.
2. Kế “Mượn lời thầy tướng”
Khi Lữ Công đến huyện Bái lánh nạn, dù Lưu Bang chỉ là một đình trưởng ít tên tuổi, Lữ Công vẫn đối đãi như thượng khách và gả con gái yêu là Lữ Trĩ cho ông. Việc một người có danh tiếng như Lữ Công khẳng định Lưu Bang có "quý tướng" đã nâng cao vị thế của ông trong mắt người dân địa phương.
3. Kế “Xích Đế chém Bạch Đế”
Chuyện Lưu Bang chém rắn trên đường đến Ly Sơn có thể là thật, nhưng việc thêu dệt thành “con trai Xích Đế giết con trai Bạch Đế” là một đòn tâm lý bậc thầy. Sử ký ghi lại rằng: “Những người đi theo ông ngày càng kính sợ”.
4. Kế “Ẩn mình nương tựa”
Khi mới khởi nghĩa, Lưu Bang không vội xưng vương mà lần lượt nương nhờ các thế lực mạnh hơn như Ninh Ấp quân Tần Gia, Hạng Lương, rồi đến Sở Hoài Vương. Ngay cả khi Hạng Vũ xưng Bá vương, ông vẫn nhẫn nhịn nhận phong làm Hán Vương. Đợi khi lông cánh đầy đủ, ông mới tách ra tự lập.
5. Kế “Công tâm kế – Giữ chức cũ để thu phục”
Khi tiến quân về phía Tây, thay vì đánh chiếm cực đoan, Lưu Bang nghe theo Trần Khôi: cho phép quan lại cũ giữ nguyên chức vụ nếu đầu hàng. Nhờ chính sách khoan dung này, các thành trì nhà Tần lần lượt mở cửa mà không tốn một mũi tên.
6. Kế “Dùng lợi dụ tướng”
Khi tiến gần Hàm Dương, Triệu Cao đề nghị chia đôi Quan Trung, nhưng Lưu Bang cảnh giác. Theo kế của Trương Lương, ông dùng lợi lộc mua chuộc tướng Tần giữ Vũ Quan, tạo tiền đề tiến thẳng vào kinh đô nhà Tần.
7. Kế “Lạt mềm buộc chặt” (Ước pháp tam chương)
Vào Hàm Dương trước, nhưng biết quân mình yếu hơn Hạng Vũ, Lưu Bang nghe lời Trương Lương và Phàn Khoái: không động đến kho báu, rút quân về Ba Thượng, và ban bố "Ba điều luật" (Ước pháp tam chương) để thu phục lòng dân Quan Trung. Sự nhẫn nhịn này đã giúp ông thoát khỏi tai mắt của Hạng Vũ tại Yến tiệc Hồng Môn.
8. Kế “Đốt sập đường mòn” (Sạn đạo)
Trên đường về đất phong (vùng Thục), Lưu Bang cho đốt các đường sạn đạo treo leo trên vách núi. Việc này vừa để ngăn chặn đánh lén, vừa để đánh lạc hướng Hạng Vũ rằng ông không còn ý định quay trở lại phía Đông, khiến đối phương lơi lỏng cảnh giác.
9. Kế “Lợi dụng nỗi nhớ quê hương”
Hàn Tín khuyên Lưu Bang tận dụng tâm lý "nhớ nhà" của binh sĩ để làm động lực chiến đấu. "Quân sĩ miền Đông ai cũng muốn về quê", Lưu Bang đã biến nỗi nhớ nhà thành sức mạnh để "Ám độ Trần Thương" (ngầm đi đường Trần Thương) đánh úp Tam Tần.
10. Kế “Chính nghĩa chi sư” (Khóc tế Nghĩa Đế)
Hạng Vũ ám hại Nghĩa Đế (Sở Hoài Vương), Lưu Bang lập tức làm lễ tang trọng thể, phát tang khắp thiên hạ để kết tội Hạng Vũ là kẻ phản nghịch. Mưu kế này giúp ông nắm giữ ngọn cờ chính nghĩa, lôi kéo các chư hầu cùng đánh Sở.
11. Kế “Dùng vàng ly gián”
Khi bị vây khốn tại Hình Dương, Lưu Bang chi cho Trần Bình bốn vạn cân vàng để tung tin đồn, khiến Hạng Vũ nghi ngờ mưu sĩ tài ba nhất của mình là Phạm Tăng. Kết quả, Phạm Tăng uất ức rời đi và chết trên đường, Hạng Vũ mất đi "cánh tay phải".
12. Kế “Mỹ nhân kế và Thế thân”
Để thoát khỏi vòng vây Hình Dương, Lưu Bang cho 2.000 phụ nữ mặc giáp xuất quân ở cửa Đông đánh lạc hướng quân Sở. Đồng thời, tướng Kỷ Tín cải trang thành Lưu Bang để ra hàng. Trong lúc quân Sở mải ăn mừng, Lưu Bang thật đã dẫn kỵ binh chạy thoát bằng cửa Tây.
13. Kế “Giả bị thương để ổn định quân tâm”
Bị trúng tên vào ngực nhưng Lưu Bang lại cúi xuống ôm chân kêu đau để địch tưởng ông chỉ bị thương nhẹ. Dù đau đớn, ông vẫn gắng gượng đi thăm hỏi tướng sĩ theo lời khuyên của Trương Lương để quân tâm không bị dao động.
14. Kế “Giả du ngoạn bắt Hàn Tín”
Khi có tin Hàn Tín mưu phản, Lưu Bang không dùng binh đao mà nghe lời Trần Bình, giả vờ đi du ngoạn đầm Vân Mộng để triệu tập các chư hầu. Hàn Tín không nghi ngờ đến bái kiến và lập tức bị bắt giữ.
15. Kế “Họa đồ mỹ nhân” (Thoát vây Bình Thành)
Bị quân Hung Nô bao vây tại núi Bạch Đăng, Lưu Bang dùng kế của Trần Bình: gửi bức họa mỹ nhân cho Thiền vu phu nhân (vợ vua Hung Nô), bóng gió rằng nếu nhà Hán thua sẽ dâng mỹ nhân cho vua. Phu nhân lo sợ mất sủng ái nên đã tác động để vua Hung Nô mở vòng vây cho Lưu Bang thoát thân.
Theo Secretchina
Bình Nhi biên dịch
