Bầu trời sao của các vị Thần — Câu chuyện về 12 chòm sao (Phần 1)

Văn hóa truyền thống Trung Quốc có mười hai con giáp, trong khi văn hóa phương Tây có mười hai chòm sao (Zodiac / Star sign). Cả hai hệ thống đều dựa trên khái niệm thiên văn cổ đại về Cung Hoàng Đạo.

Cung Hoàng Đạo bắt nguồn từ chiêm tinh học Babylon. Người Babylon nhận thấy có những ngôi sao mọc cùng lúc với Mặt Trời. Trước bình minh, họ quan sát thấy những ngôi sao ở vị trí gần Mặt Trời đang mọc lên và dường như chuyển động theo một vòng tròn đều đặn. Họ chia những ngôi sao này thành mười hai nhóm và đặt tên cho chúng. Người Hy Lạp thừa hưởng khái niệm này, từ đó hình thành mười hai cung hoàng đạo, mỗi cung đặt theo tên một con vật hoặc nhân vật thần thoại. Từ "Zodiac" bắt nguồn từ zodion trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là "động vật nhỏ".

Tại Trung Quốc, mười hai con giáp luôn được coi trọng. Khi kết hợp với ngày giờ sinh (Tứ trụ/Bát tự), chúng được dùng để dự đoán vận mệnh, đặc biệt là trong hôn nhân để xem xét sự tương hợp hay xung khắc.

Trong chiêm tinh học phương Tây hiện đại, các lý thuyết về tính cách đã trở thành một phần của văn hóa đại chúng nhờ cung cấp một khuôn khổ mô tả tâm lý phổ quát. Tuy nhiên, ít người biết rõ nguồn gốc văn hóa và những huyền thoại kỳ ảo đằng sau chúng. Hãy cùng du hành qua các vì sao để khám phá những câu chuyện này!

1. Ma Kết (Capricorn): Pan – Vị thần nửa dê nửa cá

Ma Kết có tên Latinh là Capricornus, dịch từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là "sừng dê" (capri: dê, corn: sừng).

Trong thần thoại Hy Lạp, Pan là vị thần của núi non và những người chăn cừu. Thần có thân trên là người, thân dưới là dê và một cặp sừng cong trên đầu. Một ngày nọ, khi các vị thần đang mở tiệc trên đỉnh Olympus, Pan được mời biểu diễn sáo. Tiếng sáo du dương đến mức làm say đắm cả mây trời. Tuy nhiên, âm thanh này đã làm kinh động quái vật Typhon. Nó xông vào bữa tiệc gây ra cảnh hỗn loạn.

Các vị thần kinh hãi, biến thành động vật để chạy trốn: Zeus thành đại bàng, Apollo thành quạ, Hera thành bò... Riêng Pan, vì quá hoảng loạn, định nhảy xuống sông Nile biến thành cá nhưng lại "biến hình" không trọn vẹn: phần thân dưới là đuôi cá, nhưng phần thân trên vẫn là dê. Zeus thấy hình dạng nửa dê nửa cá này vừa buồn cười vừa đáng yêu nên đã đưa lên bầu trời thành chòm sao Ma Kết.

Sự tích sáo Pan: Thần Pan vốn si tình nàng tiên rừng Syrinx. Để trốn tránh vẻ ngoài kỳ dị của Pan, nàng đã biến thành cây sậy bên bờ sông. Pan đau lòng, đã cắt những cây sậy đó, gắn lại thành nhạc cụ để thổi lên những giai điệu nhớ nhung. Đó chính là nguồn gốc của sáo Pan (Pan flute). Ở Trung Quốc, một loại sáo tương tự được gọi là "Phượng Tiêu" vì có hình dáng như cánh phượng hoàng.

Về quái vật Typhon, đây là nỗi khiếp sợ của cả các vị thần. Là hậu duệ của Gaia và Tartarus, Typhon tượng trưng cho sự hủy diệt và bão tố. Tên của nó chính là nguồn gốc của từ "Typhoon" (bão) trong tiếng Anh ngày nay (có sự giao thoa ngữ âm với từ Taifeng - Đài phong trong tiếng Trung).

2. Song Ngư (Pisces): Cuộc trốn thoát của Aphrodite và Eros

Từ "Pisces" xuất phát từ tiếng Latin, là dạng số nhiều của piscis (con cá), cùng gốc với từ fish trong tiếng Anh.

Cũng trong bữa tiệc bị Typhon phá hoại đó, nữ thần tình yêu Aphrodite và con trai Eros (Cupid) cũng tìm đường thoát thân. Họ nhảy xuống sông Nile và hóa thành hai con cá. Để tránh lạc mất nhau giữa dòng nước dữ, Aphrodite đã dùng một dải ruy băng buộc chân mình vào chân con trai. Hình ảnh hai mẹ con gắn kết bên nhau đã được Zeus đưa lên trời, trở thành chòm sao Song Ngư.

Biểu tượng Song Ngư không chỉ là sự nhanh nhẹn mà còn là minh chứng cho tình mẫu tử thiêng liêng và sự hy sinh.

3. Bảo Bình (Aquarius): Chàng hoàng tử rót rượu cho các vị thần

"Aquarius" bắt nguồn từ gốc aqua (nước), có nghĩa là "người mang nước".

Ban đầu, nàng Hebe (nữ thần tuổi trẻ) là người hầu rượu trên đỉnh Olympus. Sau khi nàng kết hôn với Hercules, vị trí này bị bỏ trống. Trong một lần du hành, Zeus đã say đắm vẻ đẹp của Ganymede — hoàng tử thành Troy với mái tóc vàng và làn da trắng sứ.

Zeus đã biến thành một con đại bàng khổng lồ để bắt cóc Ganymede lên thiên đình. Dù nhớ nhà da diết, Ganymede vẫn phải chấp nhận vai trò người rót rượu. Cảm động trước nỗi lòng của chàng, Zeus cho phép chàng về thăm nhà vào mỗi tháng Giêng và tháng Hai hàng năm. Chiếc bình rượu của chàng được đưa lên cao, trở thành chòm sao Bảo Bình, biểu tượng của sự vị tha và tự do.

4. Kim Ngưu (Taurus): Hiện thân lãng mạn của Zeus

Vào mùa đông, Kim Ngưu là một trong những chòm sao rực rỡ nhất. Chòm sao này gắn liền với một "vụ bắt cóc" lãng mạn khác của Zeus.

Chuyện kể rằng Zeus phải lòng công chúa Europa xứ Phoenicia xinh đẹp. Để tiếp cận nàng, Zeus biến thành một con bò trắng muốt, hiền lành với chiếc vòng bạc trên trán và đôi sừng như trăng khuyết. Khi Europa tò mò cưỡi lên lưng, con bò bất ngờ lao đi, băng qua đại dương.

Chỉ khi đến một vùng đất mới, Zeus mới hiện thân và tỏ tình với nàng. Lục địa đó sau này được đặt tên là Europe (Châu Âu). Hình ảnh con bò trắng được Zeus đưa lên trời để kỷ niệm tình yêu này.

Thú vị: Trong thực tế, tên của chòm sao này được đặt cho hệ thống tên lửa hành trình Taurus nổi tiếng nhờ sức mạnh đột phá, phản ánh đúng biểu tượng mạnh mẽ của con bò mộng.

5. Bạch Dương (Aries): Bộ lông cừu vàng và hành trình chuộc tội

Khác với Ma Kết (Dê), Aries trong tiếng Latin có nghĩa là "Cừu đực".

Truyền thuyết bắt đầu khi một hoàng tử Hy Lạp bị mẹ kế vu oan và sắp bị đem hiến tế. Thần Hermes đã gửi xuống một con cừu vàng có cánh để cứu hoàng tử và em gái. Trên đường bay, người em gái chẳng may rơi xuống biển, còn người anh trốn thoát được đến vùng Colchis. Tại đây, chàng dâng con cừu cho Zeus và tặng bộ lông cừu vàng cho nhà vua địa phương.

Bộ lông cừu vàng này sau đó trở thành báu vật được canh giữ bởi một con rồng không bao giờ ngủ. Đây chính là tiền đề cho cuộc phiêu lưu vĩ đại của người anh hùng Jason và nhóm thủy thủ tàu Argo. Với sự trợ giúp của phù thủy Medea, Jason đã lấy được bộ lông cừu và viết nên một trong những thiên sử thi hào hùng nhất thần thoại Hy Lạp.

Cái tên Jason phổ biến ngày nay cũng chính là để gợi nhắc về vị anh hùng dũng cảm và ưa phiêu lưu này.

Hy vọng phần 1 này đã giúp bạn cái nhìn thú vị hơn về bầu trời sao. Hẹn gặp lại các bạn ở Phần 2 với những chòm sao còn lại!

Theo The Epoch Times
Bình Nhi biên dịch