Chân tướng câu chuyện “Đốt sách, chôn Nho” của Tần Thủy Hoàng

Tần Thủy Hoàng là một nhân vật quan trọng trong lịch sử Trung Quốc, người mở ra kỷ nguyên hơn hai thiên niên kỷ cai trị của các triều đại hoàng gia. Sau khi thống nhất đất nước, ông và Thừa tướng Lý Tư đã thực thi một loạt cải cách lớn về kinh tế và chính trị.

Hậu thế khi nhắc đến Tần Thủy Hoàng thường liên tưởng ngay đến sự kiện “đốt sách, chôn Nho” và coi đó là bằng chứng cho sự tàn bạo, hủy hoại văn hóa của ông. Tuy nhiên, ít ai hiểu rõ sự thật lịch sử đằng sau. Để đính chính nhận thức và khôi phục diện mạo chân thực của lịch sử, bài viết này sẽ trình bày chi tiết về nguyên nhân và ý nghĩa thực sự của sự kiện này.

Thống nhất tư tưởng và bảo vệ chính đạo

“Đốt sách, chôn Nho” thực chất là hai biện pháp lớn mà Tần Thủy Hoàng áp dụng sau khi tiêu diệt sáu nước nhằm thống nhất tư tưởng và bảo vệ văn hóa chính thống. Thời Xuân Thu – Chiến Quốc là giai đoạn “Chư tử bách gia” với sự bùng nổ của nhiều trường phái tư tưởng. Bên cạnh những học thuyết tinh hoa, cũng xuất hiện không ít kẻ lợi dụng học thuật để phá hoại chính đạo, gây nên tình trạng “vàng thau lẫn lộn”.

Dù chinh phục sáu nước bằng vũ lực, nhưng với lòng khoan dung, Tần Thủy Hoàng không truy sát tận cùng quý tộc cũ. Tuy nhiên, nhiều kẻ vẫn âm mưu khôi phục thế lực, lợi dụng văn hóa để phỉ báng tân chính, gây nhiễu loạn lòng dân. Việc thống nhất quy phạm văn hóa lúc bấy giờ là nhiệm vụ cấp thiết để bảo vệ sự ổn định của quốc gia.

Sự thật về việc “Đốt sách”

Từ năm 221 TCN đến năm 213 TCN, Tần Thủy Hoàng đã thu thập lượng lớn điển tịch từ các nước. Ông chiêu mộ hơn 70 học giả ban chức “Tiến sĩ” và đào tạo hơn 2.000 học sinh (gọi là chư sinh) để thanh lọc, thẩm định văn hóa cổ điển, loại bỏ những điều giả trá và giữ lại tinh túy.

Năm 213 TCN, tại cung Hàm Dương, bác sĩ Thuần Vu Việt đề xuất khôi phục chế độ phân phong cũ, mượn chuyện xưa để công kích hiện tại. Thừa tướng Lý Tư đã bác bỏ luận điểm này và dâng biểu lên Hoàng đế:

“Nay Hoàng đế đã thống nhất thiên hạ, phân định rõ trắng đen. Nếu để các học thuyết tư nhân truyền bá trái phép, dân sẽ dựa vào đó mà bàn tán, ngoài mặt phục tùng nhưng trong lòng phản kháng. Thần đề nghị: ngoài ghi chép của nhà Tần, các sách khác đều phải đốt. Những sách về y học, bói toán, trồng trọt được phép giữ lại. Ai dùng việc xưa để làm trái hiện tại sẽ bị xử nặng.”

Thực tế, Tần Thủy Hoàng chỉ ra lệnh đốt các sách sử của sáu nước cũ và các bản sao “Thi”, “Thư” do cá nhân lưu giữ để tránh việc xuyên tạc. Trong triều đình và tay các quan Bác sĩ vẫn lưu giữ những bộ sách hoàn chỉnh. Như Chu Hy đời Tống từng nhận định: Tần Thủy Hoàng không tiêu diệt văn hóa, ông chỉ muốn kiểm soát việc truyền bá sai lệch trong dân gian.

Sự thật về việc “Chôn Nho”

Sự kiện “chôn Nho” diễn ra một năm sau đó, thực chất là để trừng trị bọn phương sĩ, thuật sĩ lừa đảo. Tần Thủy Hoàng vốn tôn trọng việc tu luyện, dưỡng sinh nên đã ban nhiều tiền tài cho các phương sĩ như Hầu Sinh, Lư Sinh để tìm thuốc trường sinh.

Tuy nhiên, bọn chúng vì không có thực tài, sợ bị tội nên đã lén bỏ trốn, trước khi đi còn rêu rao phỉ báng Hoàng đế là kẻ độc tài, ham sát phạt. Tần Thủy Hoàng nổi giận, ra lệnh tra xét các chư sinh ở Hàm Dương. Qua quá trình thẩm tra, hơn 460 người bị phát hiện có hành vi gian xảo, mê hoặc dân chúng và vi phạm lệnh cấm đã bị chôn sống để răn đe. Đây là cuộc thanh trừng những kẻ lừa đảo núp bóng nho sĩ, phương sĩ chứ không phải tiêu diệt toàn bộ giới trí thức.

Sứ mệnh lịch sử và di sản nghìn năm

Tần Thủy Hoàng thuận theo Thiên ý, kết thúc 500 năm chiến tranh loạn lạc, nhất thống Trung Hoa. Ông không chỉ thống nhất lãnh thổ mà còn đồng bộ hóa chữ viết, đơn vị đo lường, xây dựng hệ thống quận huyện – nền tảng cho các triều đại sau này.

Việc ông bị coi là “bạo quân” phần lớn do sự bóp méo của các thế lực thù địch sau khi triều Tần sụp đổ, hoặc do hậu thế chưa tìm hiểu thấu đáo các tầng ý nghĩa lịch sử. Tần Thủy Hoàng đã quét sạch những tàn dư hỗn loạn của thời Chiến Quốc, bảo vệ nền tảng văn hóa chính thống để truyền lại cho đời sau.

Theo The Epoch Times
Bình Nhi biên dịch