Chiêm nghiệm «Thái Căn Đàm»: 3 lời cổ huấn giúp thấu hiểu đạo lý thông tuệ của nhân sinh

Thế sự nhiễu nhương, lòng người thường bị vây hãm bởi những hơn thua được mất, nhanh chậm ở đời và những mối bận tâm về nhân tình thế thái. Cuốn sách cổ Cái Căn Đàm có câu: “Nhai được rễ rau, làm được trăm việc” (Giáo đắc thái căn, tố đắc bách sự).

Trong đó, ba lời đúc kết: “Sủng nhục bất kinh”, “Phục cửu giả phi tất cao” và “Giao hữu tu đới tam phân hiệp khí” đã nói hết chân lý của việc tu thân, trưởng thành và kết giao bằng hữu. Trải qua hàng trăm năm, những lời ấy vẫn như ngọn hải đăng soi đường cho người đời nay.

1. Sủng nhục bất kinh: Tu dưỡng một trái tim bình thản

“Sủng nhục bất kinh, nhàn khán đình tiền hoa khai hoa lạc; Khứ lưu vô ý, mạn tùy thiên ngoại vân quyển vân thư.” (Tạm diễn nghĩa: Không màng vinh nhục, thản nhiên ngắm hoa nở hoa tàn trước sân; Chẳng bận đi ở, tùy duyên nhìn mây tụ mây tan ngoài trời).

Đây là câu nói nổi tiếng và lưu truyền rộng rãi nhất trong Cái Căn Đàm, cũng là cảnh giới tối cao của việc tu tâm dưỡng tính. Trên đường đời, ai cũng có lúc đắc ý bước đi trong hào quang của vinh hoa, nhưng cũng có khi phải nếm trải cảm giác cô độc nơi vực sâu của thất bại. Có người vừa đạt được chút thành tựu đã vội kiêu ngạo, hống hách; nhưng vừa gặp chút trắc trở đã lập tức nản lòng thoái chí. Nguyên nhân gốc rễ là do nội tâm chưa đủ kiên định, dễ bị những lời đánh giá của ngoại giới cuốn đi.

Người thực sự trưởng thành từ lâu đã học được cách xem nhẹ vinh nhục. Khi có được thì không tự mãn, vui sướng quá đà, vì hiểu rằng vinh quang cũng chỉ là sự gặp gỡ nhất thời; khi mất đi thì không oán trời trách người, vì thấu hiểu rằng thăng trầm vốn là trạng thái bình thường của nhân sinh. Giữ được sự an định trong tâm hồn, không để những xôn xao bên ngoài làm loạn nhịp bước chân, có như vậy mới có thể ung dung đi qua thế gian đầy phù phiếm. Trái tim bình thản này không phải là thái độ tiêu cực, tự mãn hay lười nhác, mà là sự thông tuệ và mạnh mẽ sau khi đã nếm trải đủ mọi lẽ thăng trầm.

2. Phục cửu giả phi tất cao: Tích lũy chiều sâu, kiên nhẫn ẩn mình

“Phục cửu giả phi tất cao, khai tiên giả tạ độc tảo.” (Tạm diễn nghĩa: Nấp lâu ắt bay cao, hoa nở sớm tất tàn lụi nhanh).

Chỉ vỏn vẹn mười chữ nhưng đã điểm trúng quy luật vận hành của sự trưởng thành. Nôn nóng muốn có kết quả ngay là căn bệnh chung của rất nhiều người trong thời đại ngày nay. Ai cũng muốn một bước lên trời, khát khao nhìn thấy thành quả ngay lập tức, nên thường nếm thử một chút rồi thôi, cuối cùng là bỏ dở giữa chừng.

Hãy nhìn loài chim, chúng phải ẩn mình tích lũy năng lượng trong một thời gian dài, chờ khi đôi cánh đã đủ cứng cáp thì một khi cất cánh mới có thể vút thẳng lên tận tầng mây. Ngược lại, những bông hoa nở sớm nhất thường cũng là những bông hoa tàn lụi nhanh nhất.

Có tích lũy sâu dày mới có thể bộc phát mạnh mẽ. Tất cả những màn nở rộ rực rỡ trông có vẻ nhẹ nhàng ngoài kia, phía sau đều là những chuỗi ngày lặng thầm lắng đọng. Đọc sách, học nghề, hay lập thân kiến nghiệp, xưa nay chưa từng có đường tắt. Chịu đựng được sự cô đơn, giữ vững được sơ tâm, mài giũa bản lĩnh và lắng đọng bản thân trong những ngày tháng không ai biết đến – mỗi một phần kiên trì của hiện tại đều sẽ trở thành chỗ dựa vững chắc cho sự vươn lên trong tương lai. Lắng lòng lại để đi thật tốt từng bước chân, thời gian cuối cùng sẽ đền đáp xứng đáng cho mọi sự nỗ lực.

03. Hiệp khí và tố tâm: Chuẩn mực của việc kết giao bằng hữu

“Giao hữu tu đới tam phân hiệp khí, tố nhân yếu tồn nhất điểm tố tâm.” (Tạm diễn nghĩa: Kết bạn cần mang ba phần hiệp khí, làm người phải giữ một chút lòng băng thanh ngọc khiết).

Câu nói này đã giảng rõ quy tắc vàng trong việc đối nhân xử thế. Đời người không thể thiếu bạn bè đồng hành. Bạn hiền giúp ta đi xa đến bến bờ thánh thiện, bạn xấu dễ khiến ta lầm đường lạc lối.

Thế nào là "hiệp khí"? Đó không phải là hành động bốc đồng xúc động, mà là sự chân thành, thẳng thắn, trọng tình trọng nghĩa. Khi bạn bè lâm vào cảnh khốn cùng, ta sẵn sàng đưa tay giúp đỡ; khi ở bên nhau thì không dùng mưu mô, không toan tính thiệt hơn. Người với người kết giao quý ở tấm lòng thành, bớt đi một chút tính toán lợi ích, thêm vào một phần can đảm, trọn tình trọn nghĩa.

Còn "tố tâm" của người làm người chính là sự thuần khiết, chất phác, không chạy theo danh lợi, không giả tạo xu nịnh. Mang theo hiệp khí để kết giao, tình nghĩa mới có thể trường tồn; giữ lại tố tâm để làm người, bản tính ban đầu mới không bị lạc lối. Đối đãi chân thành, bao dung lẫn nhau mới có thể gặt hái được những tình bạn tri âm tri kỷ bền chặt qua năm tháng.

Ba lời răn dạy trong Cái Căn Đàm xem qua có vẻ đơn giản, nhưng để thực hành lại chẳng dễ dàng. "Sủng nhục bất kinh" giúp ta tu dưỡng một tâm thái tĩnh lặng để xem nhẹ được mất; "Kiên nhẫn ẩn mình" giúp ta rèn luyện bản lĩnh để tiến xa vững vàng; "Mang theo hiệp khí" giúp ta kết giao được những người bạn tốt để đường đời không còn cô độc.

Trong nhịp sống hối hả ngày nay, đôi khi chúng ta nên dừng lại một chút để nghiền ngẫm trí tuệ của các bậc tiền nhân. Đối mặt với được mất bằng một trái tim bình thản, tích lũy sức mạnh bằng một tâm thế kiên nhẫn ẩn mình, đối xử với bạn bè bằng một tấm lòng chân thành. Đem đạo lý處世 (xử thế) của người xưa hòa vào cuộc sống thường nhật để tu sửa bản thân, lập nên phẩm hạnh, chọn lọc bạn hiền – đó mới là cách để chúng ta sống một cuộc đời ung dung, tự tại giữa hồng trần cuộn cuộn.

Theo Aboluowang
Minh Nguyệt biên dịch